Untitled Document

Stori ysbrydol gweithwyr y ffatri Friction Dynamics, Caernarfon, yw'r llyfr hwn. Ym mis Chwefror 2001, wnaeth 90% o'r gweithwyr - aelodau'r T&G - bleidleisio dros streic yn erbyn newid sylfaenol yn eu hamodau gwaith. Cafodd y gweithwyr eu cloi mas gan reolwyr y ffatri, oedd yn recriwtio gweithwyr newydd i dorri'r streic.

Dros bron 3 blynedd nesaf, brwydrodd y streicwyr yn ffyrnig yn erbyn eu boss Americanaidd, dros hawliau aelodaeth eu hundeb llafur ac i gael cyflogau ac amodau rhesymol. Cafodd y streicwyr eu cefnogi gan bobl Caernarfon a chymunedau ym mhob rhan o Gymru - o aelodau T&G ac undebau eraill i fand roc Y Super Furries. Daeth gweithwyr marchnad Covent Garden â ffrwythau, llysiau a chig ar gyfer Nadolig. Daeth cefnogaeth o ganghennau undebau llafur ym Mhrydain, America, Canada, Ewrop ac Awstralia. Roedd Craig Smith, rheolwr y cwmni, yn credu roedd e'n hollbwerus; gall e wneud unrhywbeth yr hoffai e, gyda'i gwmni ef, ei ffatri, ei weithwyr. Roedd e'n credu gall e ddiystyru hawliau undebau llafur, hawliau dynol y gweithwyr, dyfarniad tribiwnlys a barn gyhoeddus - yma yng Nghymru a ledled y byd.
Mae'r awduron yn gadael i ni glywed straeon personol trwy leisiau'r streicwyr eu hunain. Roedd Arthur Wyn wedi bod n gweithio'n galed am 28 mlynedd ar lawr y ffatri. Ei fwriad, fel sawl un arall, oedd i orffen ei ddyddiau gweithio yn dawel bach cyn diflannu ir machlud gyda'i wraig i fwynhau ei bensiwn. Ond roedd 'na fwgan ar y gorwel yn siâp Craig Smith, y dyn busnes mawr drwg o America. Teimladau Arthur am y streic:
'Y teimlad i mi yn bersonol oedd fod Craig Smith yn gwrthod gwrando arnon ni ac yn trio pwsio ni i gornel - a phan ti'n cael dyn i mewn i gornel, wel mae o am ddechrau cwffio. Doedd 'na ddim dewis, oedd rhaid i ni fynd ar streic.'"
Sut daeth Friction Dynamics i sylw mudiad gweithwyr rhyngwladol? Pam yw'r gweithwyr hyn a'u hymdrech yn berthnasol i weithwyr eraill? Mae'n cynrychioli, mewn ffatri fach yng Ngogledd Cymru, brwydr y dosbarth gweithiol, trwy fudiad yr undebau, i amddiffyn eu hawliau rhag ymosodiadau fusnes mawr. Er bod Smith yn credu roedd e'n gwrthwynebu 86 o weithwyr yng Nghaernarfon yn unig - yn y pendraw daeth e i ddarganfod fod gweithwyr yn barod i sefyll i amddiffyn ei hunan.
Mae'r llyfr hwn, gan ddau newyddiadur ar bapur lleol Caernarfon, yn cynnwys cyfweliadau â'r gweithwyr ac arweinwyr y streic yn ogystal â lluniau'r llinell biced ac ymdeithiau cefnogaeth. Mae'n llawn o hiwmor, cymeriadau lliwgar a straeon personol - y streiciwr a ddychwelodd yn syth at y llinell biced ar ôl cael chemo, y weddw oedrannus oedd n cyfrannu gan bobi bara brith ar gyfer "yr hogiau 'ma ar y lein". Straeon sy'n adlewyrchu gwroldeb ac undod y streicwyr.

Cymry Cymraeg y mae rhan fwyaf o'r streicwyr, ac yn y Gymraeg mae'r llyfr yn adrodd eu stori - mae hyn yn wers bwysig i ni fel Sosialwyr yng Nghymru.